विवेकपूर्ण मतदान गरौँ: स्थिरता बलियो बनाउँदै भविष्य सुरक्षित गरौँ
आदरणीय नेपाली मतदाता तथा युवा साथीहरू,
नेपालले २०४६ सालको जनआन्दोलनपछि राजनीतिक, सामाजिक र आर्थिक क्षेत्रमा गहिरो परिवर्तनको यात्रा तय गरेको छ। बहुदलीय व्यवस्थाको पुनःस्थापनासँगै नागरिक स्वतन्त्रता विस्तार भयो, राजनीतिक सहभागिता बढ्यो र संवैधानिक सुधारका ढोका खुले। त्यसपछि २०६२/६३ को जनआन्दोलनले राजतन्त्रको अन्त्य गर्दै लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको मार्ग प्रशस्त गर्यो। अन्ततः नेपालको संविधान २०७२ जारी भई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र संस्थागत गरियो।
यी उपलब्धिहरू कुनै एक दिनको परिणाम होइनन्। लामो संघर्ष, नीति निरन्तरता, संस्थागत अभ्यास र राजनीतिक अनुभवको संयुक्त परिणाम हुन्। यही आधारमा आजको नेपालको राज्य संरचना, संघीय प्रणाली, समावेशी प्रतिनिधित्व र विकासको मार्ग निर्माण गरिएको छ।
विगत ३० वर्षका महत्वपूर्ण उपलब्धिहरू
यी सबै उपलब्धिहरू अनुभव, नीति निरन्तरता र संस्थागत स्थिरताबाट सम्भव भएका हुन्।
१. ऊर्जा क्षेत्रमा ऐतिहासिक प्रगति
कुनै समय १८ घण्टासम्मको लोडसेडिङ भोगेको देश आज विद्युत् निर्यात गर्ने अवस्थामा पुगेको छ। Upper Tamakoshi Hydropower Project जस्ता ठूला आयोजनाले ऊर्जा आत्मनिर्भरतातर्फ देशलाई अघि बढाएका छन्।
१९९० तिर करिब २५० मेगावाट उत्पादन क्षमताबाट सुरु भएको यात्रा अहिले २,८०० मेगावाटभन्दा माथि पुगेको छ। यसले उद्योग, व्यवसाय, डिजिटल सेवा र घरायसी जीवन सबैमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याएको छ।
२. पूर्वाधार विस्तार र भौगोलिक जोड
सडक सञ्जाल, पुल, सुरुङमार्ग, द्रुतमार्ग, अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र क्षेत्रीय कनेक्टिभिटीले देशको भौगोलिक दुर्गमता घटाएको छ।
१९९० मा करिब ७,००० किमी रहेको सडक सञ्जाल अहिले स्थानीय सडकसहित करिब ९०,००० किमी पुगेको छ। मध्यपहाडी लोकमार्ग, हुलाकी राजमार्ग र अन्य राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाले भूगोल मात्र होइन, बजार, शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारीका अवसरहरू पनि जोडेका छन्।
३. डिजिटल रूपान्तरण
मोबाइल, इन्टरनेट, डिजिटल बैंकिङ, अनलाइन सरकारी सेवा प्रणाली, सामाजिक सञ्जाल र इ–गभर्नेन्सले नागरिक जीवनलाई सहज, छरितो र पारदर्शी बनाउँदै लगेका छन्।
ग्रामीण भेगमा समेत डिजिटल पहुँच विस्तार भएको छ। यसले शिक्षा, स्वास्थ्य, बैंकिङ र उद्यमशीलताको ढाँचा नै परिवर्तन गरेको छ।
४. कृषि आधुनिकीकरण
कृषि नेपालको अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण आधार हो। सिँचाइ विस्तार, उन्नत बीउ–मल अनुदान, कृषि यन्त्रीकरण, सहुलियत ऋण, बीमा कार्यक्रम र बजार पहुँच विस्तारका प्रयासले उत्पादन र खाद्य सुरक्षामा योगदान दिएका छन्।
यद्यपि चुनौतीहरू अझै छन्, तर कृषि क्षेत्रमा संरचनागत सुधारको आधार तयार भइसकेको छ।
५. सामाजिक समावेशिता र प्रतिनिधित्व
नेपालको संविधान २०७२ ले राज्यका सबै निकायमा समानुपातिक समावेशी सिद्धान्त अपनाएको छ।
महिला, दलित, आदिवासी जनजाति, मधेसी, थारु, मुस्लिम तथा पिछडिएका समुदायको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गरिएको छ। संघीय संसद् र प्रदेशसभामा कम्तीमा एक–तिहाइ महिला प्रतिनिधित्व अनिवार्य गरिएको छ। यो केवल कानुनी प्रावधान मात्र होइन—सामाजिक रूपान्तरणको महत्वपूर्ण कदम हो।
संघीयता र स्थानीय सशक्तीकरण
संघीय संरचनाले स्थानीय तहलाई अधिकार, बजेट र निर्णय क्षमता दिएको छ। गाउँपालिका र नगरपालिकाले आफ्नै योजनामार्फत सडक, स्वास्थ्य चौकी, विद्यालय, कृषि पूर्वाधार र सामाजिक कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेका छन्।
सेवा प्रवाह जनताको नजिक पुगेको छ। स्थानीय तहमा प्रत्यक्ष उत्तरदायित्वको अभ्यास सुरु भएको छ।
अब चुनौती भनेको यो संरचनालाई अझ सक्षम, पारदर्शी र प्रभावकारी बनाउनु हो।
स्थापित दलभित्र सुधारको प्रयास
चुनौतीहरू अझै छन्—ढिलासुस्ती, भ्रष्टाचार, प्रशासनिक कमजोरी। तर सुधारको पहल भित्रैबाट भइरहेको छ। आज देश चरमपन्थ र लोकप्रियतावादबीच संघर्षरत देखिन्छ। यस्तो अवस्थामा सन्तुलित नेतृत्व आवश्यक छ।
पुराना दलहरूभित्रै डिजिटलाइजेशन, आन्तरिक प्रतिस्पर्धा र नीति पुनरावलोकनको अभ्यास बढ्दो छ।
- प्रचण्ड नेतृत्वमा भ्रष्टाचारविरुद्ध कडा कदम चाल्ने प्रतिबद्धता जनाउँदै उच्च तहसम्म कारबाही गरेका उदाहरण छन्। विगत ३० वर्षका ठूला परिवर्तनका प्रमुख नेतृत्वकर्तामध्ये प्रचण्ड एक हुन्। उनले भ्रष्टाचारविरुद्ध कडा अडान लिँदै आफ्नै घेराभित्रका नेताहरूमाथि पनि कारबाहीको संकेत दिएका छन्। दशकौँदेखि उठाउँदै आएका सुशासन, सामाजिक न्याय र समावेशीताका मुद्दाहरू आजका युवाका मागसँग मेल खान्छन्। हालैका युवा–केन्द्रित आन्दोलनप्रति उनले देखाएको सन्तुलित दृष्टिकोणले देशलाई द्वन्द्व होइन, संवादतर्फ लैजाने संकेत दिएको छ। युवा र प्राविधिक दक्ष व्यक्तिहरूलाई अगाडि सार्ने प्रयास भइरहेको छ।
- नेपाली कांग्रेसमा गगन थापा ले आन्तरिक लोकतान्त्रिक संघर्षमार्फत नेतृत्वमा स्थान बनाउँदै पारदर्शिता र सुशासनको पक्षमा आवाज उठाएका छन् र कार्यकारी भूमिका पाएका छन्।
- नेकपा एमाले ले पनि राष्ट्रिय सार्वभौमिकता र सीमा सुरक्षाको विषयमा स्पष्ट अडान लिँदै राष्ट्रिय हितको पक्षमा आवाज उठाउँदै आएको छ।
अन्य सुधारका पहलहरू:
- डिजिटलाइजेशन र प्रविधि: पार्टीहरूले सदस्यहरूको तथ्याङ्क डिजिटल राख्ने, अनलाइनबाटै लेबी संकलन गर्ने र सामाजिक सञ्जालमार्फत जनतासँग जोडिने प्रयास गरिरहेका छन्।
- आन्तरिक लोकतन्त्र: महाधिवेशन र चुनावलाई बढी पारदर्शी र प्रतिस्पर्धात्मक बनाउन दबाब बढेको छ, जसले पुराना नेताहरूलाई चुनौती दिने वातावरण सिर्जना गरेको छ।
- नीतिगत पुनरावलोकन: सन् २०२५/२६ को चुनावी घोषणापत्रहरूमा पुराना दलहरूले ‘परम्परागत भाषण’भन्दा बढी सेवा प्रवाह र आर्थिक समृद्धि का ठोस बुँदाहरू समावेश गर्न थालेका छन्।
आज देश गलत हातमा गए फेरि राजनीतिक अस्थिरताको जोखिम छ। त्यसैले अनुभवी र सन्तुलित नेतृत्वलाई स्पष्ट जनादेश आवश्यक छ।
विश्व बजारमा नेपाली जनशक्ति
आज नेपाली इन्जिनियर, नर्स, सूचना–प्रविधि विशेषज्ञ, प्राविधिक र आतिथ्यकर्मी विश्व बजारमा प्रतिस्पर्धी छन्। रेमिटेन्सले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण योगदान दिएको छ।वैदेशिक रोजगारीलाई केवल “युवा पलायन” भनेर नकारात्मक रूपमा हेर्नु पर्याप्त विश्लेषण होइन। यसले सीप, पूँजी, अनुभव र अन्तर्राष्ट्रिय नेटवर्क पनि निर्माण गरेको छ। हामीले आफ्ना सन्तान विदेशमा सफल हुँदा गर्व गर्छौं भने देशभित्र काम गर्ने युवालाई पनि समान सम्मान दिनुपर्छ। दोहोरो मानसिकता परिवर्तन गर्नु आवश्यक छ।
चुनौतीहरू: सुधारको अपरिहार्यता
भ्रष्टाचार, ढिलासुस्ती, प्रशासनिक कमजोरी र राजनीतिक अस्थिरता जस्ता समस्या अझै छन्। समस्या नीतिमा मात्र होइन—कार्यान्वयन, निगरानी र नैतिक जिम्मेवारीमा पनि देखिएको छ। यसैले सुधार आवश्यक छ। तर सुधारको बाटो भावनात्मक आवेगभन्दा संस्थागत मजबुतीमार्फत खोजिनुपर्छ।
लोकप्रियताभन्दा क्षमता
पुराना भनिएका सबै नराम्रो र नयाँ भनिएका सबै राम्रो भन्ने सोच गलत हो। पछिल्लो ३० वर्षमा गल्ती र कमजोरी नआएको होइन, तर कठिन राजनीतिक उतार-चढावका बाबजुद पनि प्रयास र प्रगति भइरहेका छन्। लोकतन्त्रमा नयाँ अनुहारको आगमन स्वाभाविक हो। तर केवल लोकप्रियता वा सामाजिक सञ्जालमा भाइरल हुने आधारमा निर्णय गर्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ। छिमेकी देशहरूमा हतारमा गरिएका राजनीतिक प्रयोगहरूले कहिलेकाहीँ अस्थिरता र आर्थिक अनिश्चितता निम्त्याएका उदाहरणहरू छन्।
केही नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूले समाजमा नकारात्मकता बढाउने र संस्थामाथि अविश्वास फैलाउने प्रवृत्ति देखाएका छन्। आलोचना आवश्यक छ, तर नीति, अनुभव, प्रशासनिक क्षमता र व्यवहारिक समाधान अझ आवश्यक हुन्छ। हामी आफैंले वर्षौं मेहनत गरेर सुरु गरेका साना वा ठूला व्यवसायमा दक्ष र अनुभवी कामदारलाई विभिन्न चरणको मूल्याङ्कनपछि मात्र छान्छौं। तर राष्ट्र चलाउने जिम्मेवारी भावनामा आधारित भएर, सामाजिक सञ्जालमा भाइरल हुने नयाँ अनुहारको हातमा सुम्पिनु ठीक हुँदैन। अनुभव र क्षमताले मात्र ठोस नेतृत्व सुनिश्चित गर्न सक्छ—यो बुझ्न अब ढिला गर्नु हुँदैन।
युवाको भूमिका: भित्रैबाट सुधार
भ्रष्टाचारविरुद्धको संघर्ष बाहिरबाट आलोचना गरेर मात्र सम्भव हुँदैन। युवाहरूले राजनीतिक दलभित्र प्रवेश गरेर नेतृत्व लिनुपर्छ। पारदर्शिता, प्रविधि, नवीन सोच र जवाफदेहिताको अभ्यास संस्थाभित्रै सुदृढ गर्नुपर्छ। स्थापित संरचनालाई तोड्नेभन्दा सुधार गरेर बलियो बनाउनु दीर्घकालीन रूपमा प्रभावकारी हुन सक्छ।
नागरिक जिम्मेवारी मतदानमै सीमित हुँदैन
लोकप्रियता होइन, क्षमता र अनुभवमा आधारित निर्णय गरौं
नयाँ नेतृत्व रोज्नु गलत होइन। तर निर्णय लोकप्रियताभन्दा अनुभव, नीति स्पष्टता, प्रशासनिक क्षमता र राष्ट्रिय दृष्टिकोणमा आधारित हुनुपर्छ। २०४६ सालपछिका नेपालको उपलब्धिहरू—ऊर्जा आत्मनिर्भरता, संघीय संरचना, कृषि सुधार, सामाजिक समावेशिता, पूर्वाधार विकास र विश्व बजारमा प्रतिस्पर्धी जनशक्ति—स्थापित शक्तिहरूको दीर्घकालीन प्रयासको परिणाम हुन्। अब जिम्मेवारी सचेत मतदाताको हातमा छ। भावनामा होइन, विवेकमा आधारित निर्णय गरौँ। संस्थालाई कमजोर होइन, अझ सुदृढ बनाऔँ। स्थिरता, सुधार र समृद्धिको बाटो रोजौँ—किनकि नेपालको भविष्य जिम्मेवार लोकतान्त्रिक छनोटमै निर्भर छ।
तर निर्वाचनपछि हाम्रो जिम्मेवारी समाप्त हुँदैन।
- घोषणा–पत्रका हरेक बुँदा सम्झनुहोस्।
- नेतृत्वलाई तपाईंका लागि काम गर्न बाध्य बनाउनुहोस्।
- प्रश्न गर्नुहोस्, अनुगमन गर्नुहोस्, र जवाफदेहिता माग्नुहोस्।
- जितेपछि हराउन नदिनुहोस्।
निष्कर्ष: भावनाभन्दा विवेक
यसकारण मैले कम्तिमा एक अन्तिम पल्ट, स्थापित पुराना दलहरूलाई रोज्नु अझै किनभने अहिले को राजनितिक उतार चढाब मा प्रचन्ड को नेतृत्व लाई बिस्वास गर्नु र तपाईँहरूलाई पनि विवेकपूर्ण ढङ्गले पुराना दलहरूतर्फै उभिन सुझाव दिनुको मुख्य कारण ‘परीक्षण भइसकेको अनुभव’ र ‘राज्य सञ्चालनको गहिराइ’ हो।किनकिआज देश गलत हातमा गए फेरि राजनीतिक अस्थिरताको जोखिम छ। त्यसैले अनुभवी र सन्तुलित नेतृत्वलाई स्पष्ट जनादेश आवश्यक छ। #VoteWisely
सुजन न्यौपाने,
Former CCM, National Youth Coordinator at नेपाली जनप्रगतिशील मंच अष्ट्रेलिया NPPF.
